Το τρελοβάπορο

Οδυσσέας Ελύτης
(Ηράκλειο Κρήτης, 2 Νοεμβρίου 1911 
- Αθήνα, 18 Μαρτίου 1996)

Ο ήλιος, είναι για τον Ελύτη, σύμβολο χαράς της ελληνικής ψυχής, είναι η επιβεβαίωση της πίστης του ποιητή στη δύναμη της ζωής, στην παντοτινή λάμψη του ελληνικού πνεύματος. Είναι δύσκολο να πούμε αν ο Ελύτης γράφει ή ζωγραφίζει. Εκείνο που μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι ότι η ποιητική του φαντασία δίνει εικόνες μαγικές, εικόνες με εξαιρετική ευαισθησία. Εικόνες μέσα από ένα βλέμμα καθαρό, γνήσιο, μέσα από μια παιδική ματιά. Μιλά με σύμβολα απλά, άμεσα, ζωντανά και κατανοητά. Αναζητά όμως και μια λέξη σπάνια και έντονη, που θα βάλει την προσωπική του σφραγίδα και αυτή, στο "Τρελοβάπορο" δεν είναι άλλη από τον"Ήλιο τον Ηλιάτορα" (www.agiazoni.gr/)

Βαπόρι στολισμένο βγαίνει στα βουνά 
κι αρχίζει τις μανούβρες βίρα μάινα 

Την άγκυρα φουντάρει στις κουκουναριές 
φορτώνει φρέσκο αέρα κι απ τις δυο μεριές 

Είναι από μαύρη πέτρα κι είναι απ\' όνειρο 
κι έχει λοστρόμο αθώο, ναύτη πονηρό. 

“Άνθρωπος στο πηγάδι”

Με αφορμή την σημερινή ημέρα γενεθλίων 
του Μάνου Ελευθερίου (12 του Μάρτη) 
αναδημοσιεύουμε κείμενο που έγραψε, όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο του “ Άνθρωπος στο πηγάδι ” (Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ)

 «Με τα πηγάδια έχω μια μυστική σχέση. Το πρώτο παραμύθι που θυμάμαι από τη γιαγιά μου αναφερόταν σε κάποιο πηγάδι. Ένας "δράκος" είχε φυλακίσει εκεί μέσα ένα κορίτσι αφάνταστης ομορφιάς. Ξέχασα τα υπόλοιπα.
 Η πατρίδα μου, η Σύρος, έχει πολλές στέρνες στις κουζίνες των σπιτιών και πολλά πηγάδια στις εξοχές. Το νερό το αγαπούν και το σέβονται. Κάποτε έκαναν λιτανείες για να βρέξει. Δεν πρόλαβα τέτοιες τελετές. Το 1983 κυκλοφόρησα μια ποιητική συλλογή με τίτλο "Το μυστικό πηγάδι", φόρος τιμής στις παιδικές αναμνήσεις μου.
 Το βρόχινο νερό που είχαν στις στέρνες ήταν για τη λάτρα του σπιτιού και για το λούσιμο των μαλλιών. Ακόμη θυμάμαι το μπρούντζινο σκέπασμα να γυαλίζει κι εκείνο τον αντίλαλο της φωνής που επέστρεφε μπάσα και άγνωστη.

 Στα πηγάδια που είχαν στις εξοχές για το πότισμα των κηπευτικών, πάντα υπήρχε προστατευτικό τοιχίο ολόγυρα από το στόμιό του και πάντα ξύλινο σκέπασμα. Δεν ξέρω τι συνέβη κι αυτά τα τοιχία γκρεμίστηκαν. Μόλις πέρυσι ένας δεκαοχτάχρονος, στην περιοχή της Βάρης της Σύρου, προχωρώντας νύχτα ανάμεσα σε χωράφια έπεσε σ' ένα απ' αυτά τα «αδέσποτα» πηγάδια.

Το καπλάνι της βιτρίνας (απόσπασμα)

Άλκη Ζέη (Δεκέμβρης 1923-Φεβρουάριος 2020) 
 Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ 

 «Την Κυριακή, το χειμώνα, είναι η πιο βαρετή μέρα. Από το πρωί, η Μυρτώ κι εγώ παίζουμε, τσακωνόμαστε, διαβάζουμε κανένα βιβλίο, αλλά το απόγευμα, όταν αρχίζει να σκοτεινιάζει νωρίς νωρίς, δεν ξέρουμε τί να κάνουμε. 
Τα απογεύματα μένουμε στο σπίτι μόνες με τον παππού. Ο μπαμπάς κι η μαμά παίζουν χαρτιά στο σπίτι του κυρίου Περικλή, που είναι ο διευθυντής του μπαμπά στην τράπεζα. Η θεία Δέσποινα, η αδερφή του παππού, πάει επίσκεψη στις φίλες της, κι η Σταματίνα, η υπηρέτρια, έχει έξοδο. Ο παππούς κλείνεται στο γραφείο του και διαβάζει τους «αρχαίους» του. Πηγαίνουμε τότε στην τζαμωτή βεράντα και κοιτάμε τη θάλασσα. Τα κύματα σπάνε στους βράχους, πιτσιλάνε τα τζάμια κι έτσι όπως κυλάνε οι στάλες πάνω τους, μοιάζουν με δάκρυα… 
Είχε σκοτεινιάσει για καλά. Η θάλασσα δεν ξεχώριζε. Μονάχα ακούγαμε ένα «παφ» και γέμιζαν τα τζάμια δάκρυα. Ο δρόμος έξω ήταν έρημος. Ήταν σκοτεινά και φοβόμουνα. Τότε ακούστηκαν τραγουδιστά τα μαγικά λόγια: ΠΑ, ΒΟΥ, ΓΑ, ΔΕ, ΚΕ, ΖΩ, ΝΗ… Ήταν ο παππούς. Όταν τέλειωνε τη μελέτη του, έψελνε σε μια παράξενη γλώσσα που τη λένε βυζαντινή. 
Μετά ο παππούς ήρθε στη τζαμωτή, μας πήρε στην τραπεζαρία και μας έδωσε να φάμε καρύδια με μέλι. Όταν η Μυρτώ ζήτησε και τρίτη φορά να της γεμίσει το πιατάκι, ο παππούς είπε:
 — Μυρτώ, τί προτιμάς; Κι άλλα καρύδια ή να σου διηγηθώ ένα μύθο; 
— Φυσικά, καρύδια — απάντησε εκείνη. Αφού ο μύθος δεν τρώγεται. 

Απόκριες στον Γαλησσά Σύρου

Αφήγηση: Μαρία Τζώρτζη Βουτσίνου (Κοτσοντζόλενα) - Αύγουστος 1992 
Καταγραφή: Κατερίνα Βουτσίνου – Πλαστουργού 

 «Τις Απόκριες ηκάνανε ρεφενάτα, ήβανες εσύ το φαί σου, εγώ το δικό μου, ξέρω γω, κι ημαζευούμαστε σ’ ένα σπίτι που ‘ταν το πιο μεγάλο κι ηδιασκεδάζαμε. Και την τελευταία απόκρια, την τελευταία Δευτέρα ηπηγαίναμε όλοι στο καφενείο με τα παιδιά μας. Τότε το καφενείο το είχε η Φραγκίσκα Φρέρη (Σκιγίδενα) με τον άντρα ντης το δουλεύανε, ηκάνανε λουκουμάδες, ηκάνανε τέτοια πράματα κι ήκανε και φαγιά και πηγαίνανε και διασκεδάζανε, αλλά την τελευταία απόκρια παίρναμε τα φαγιά μας όλοι, ίσαμε τη Δευτέρα το βράδυ ήτανε το γλέντι ηκρατούσε. Τη Κυριακή δε μας το δίνανε το καφενείο γιατί ηδουλεύανε και τη Δευτέρα ηπηγαίναμε και μέσα κει, ίσαμε το βράδυ ηγλεντούσαμε και τη Τρίτη το βράδυ ηκάνανε ο καθένας στο σπίτι ντου ένα καλό φαί, να κάτσουνε να κάνουνε αναμετάξυ ντονε, δυο τρεις γειτόνοι, τέτοια. 

Ομήρου «Οδύσσεια»

Το κορυφαίο βιβλίο που διαμόρφωσε 
την ανθρώπινη σκέψη! 

(Από την Αλεξάνδρα Κεντρωτή ) 

 Με αφορμή μία έρευνα που διενέργησε το BBC, η «Οδύσσεια» επιλέχθηκε ως το κορυφαίο βιβλίο από εκείνα που διαμόρφωσαν την ανθρώπινη σκέψη! Συγγραφείς, επιστήμονες, ακαδημαϊκοί και βιβλιοκριτικοί επέλεξαν τα έργα που διαμόρφωσαν τον κόσμο και το εμβληματικό έργο του Ομήρου, το οποίο γνωρίζουν οι πάντες παγκοσμίως, σκαρφάλωσε πρώτο στη λίστα.
Η έρευνα κράτησε 6 μήνες και τελικά το BBC κατέληξε στην τελική δεκάδα των βιβλίων που καθόρισαν την Παγκόσμια σκέψη, με την Οδύσσεια να ανοίγει την λίστα και την Ιλιάδα να την κλείνει:
1. «Οδύσσεια» του Ομήρου, 8ος αιώνας π.Χ.
2. «Η καλύβα του μπάρμπα-Θωμά» της Χάριετ Μπίτσερ Στόου, 1852
3. «Φράνκενσταϊν» της Μέρι Σέλεϊ, 1818
4. «1984» του Τζορτζ Όργουελ, 1949
5. «Τα πάντα γίνονται κομμάτια» του Τσινούα Ατσέμπε, 1958

«Μάρτυς μου ο Θεός»

Η επανέκδοση ενός σπουδαίου βιβλίου 

 Η Γιούλη Τσακάλου διαβάζει το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Μάρτυς μου ο Θεός» (Βραβείο Λογοτεχνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014) που επανακυκλοφόρησε από τις εκδ. Μεταίχμιο 

 «Είμαστε στην Αθήνα, παραμονές των Ολυμπιακών του 2004. Ο Χρυσοβαλάντης, ένας παχουλός πενηντάρης τυπογράφος, ψάχνει για δουλειά και μόλις τη βρίσκει, τη χάνει…
Μιλώντας σε πρώτο πρόσωπο, μας περιγράφει τα οικονομικά του βάσανα, την προβληματική του οικογένεια, με τις «μουλάρες» τις αδελφές του, τις ερωτικές του φαντασιώσεις για διάφορες αλλοεθνείς καλλονές, τον θρησκευτικό του οίστρο, τις ρατσιστικές του ιδεοληψίες, τη λιγούρα του για φαγητό και ζωή.
Όμως, ο έρμος ο Χρυσοβαλάντης, που τη μια προκαλεί υστερικά γέλια και την άλλη βούρκωμα στους αναγνώστες, δεν ξέρει πού πατάει και πού βρίσκεται…
Υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να είναι έρμαιο των ριάλιτι εκπομπών της τηλεόρασης, όμως ο ήρωας του Μάκη Τσίτα, έλκεται από τα αφεντικά του, τις γυναίκες, τους πνευματικούς του και τους γιατρούς όλων των ειδικοτήτων.

Πώς ένας γονιός

μπορεί να καλλιεργήσει
στο παιδί την αγάπη για τα βιβλία 

 Το διάβασμα είναι, πραγματικά, ένα άνοιγμα σε έναν νέο και όμορφο κόσμο. Μέσα στις σελίδες των βιβλίων, συμπυκνώνεται όλη η γνώση της ανθρωπότητας, πληροφορίες για τους πολιτισμούς και τη ζωή του παρελθόντος.
Το βιβλίο όμως, πάνω από όλα, είναι ένας μοναδικός φίλος που είναι πάντοτε δίπλα μας, πρόθυμος και έτοιμος να μας ακούσει.
Το παιδί αποκομίζει ασύγκριτα οφέλη από την ανάγνωση βιβλίων και ανακαλύπτει έναν μοναδικό κόσμο που το απομακρύνει από τον ψεύτικο και όμορφα παραποιημένο κόσμο της τηλεόρασης. Έτσι και το ίδιο καλλιεργεί το μυαλό και το λεξιλόγιό του , αποκτά μία πνευματική καλλιέργεια και μπορεί να ορίζει καλύτερα έννοιες και γεγονότα.
Πώς ένας γονιός μπορεί να καλλιεργήσει μέσα στο παιδί την αγάπη για τα βιβλία; 
Αγοράζοντας βιβλία στα παιδιά: Από μικρή κιόλας ηλικία, τα παιδιά μπορούν να μάθουν και να αγαπήσουν αυτό το μαγικό δώρο που λέγεται βιβλίο.
Οι γονείς ακόμα και όταν τα παιδιά τους είναι μικρά, μπορούν να προτιμούν να τους αγοράζουν βιβλία αντί για κάποιο παιχνίδι ή μαζί με αυτό (γιατί και το παιχνίδι είναι και αυτό χρήσιμο και απαραίτητο).